Pengesat sistematike për investimet e diasporës shqiptare në Serbi

Si pasivizimi i adresave, diskriminimi ekonomik dhe mungesa e sigurisë ligjore po e mbajnë larg kapitalin shqiptar nga zhvillimi i rajonit jugor të Serbisë.

Diaspora shqiptare në botë është një nga burimet më të rëndësishme të kapitalit, know-how-it dhe inovacionit për ekonomitë ballkanike. Megjithatë, për mijëra shqiptarë që kanë origjinë nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja Lugina e Preshevës, investimi në vendlindje mbetet një sfidë e madhe. 

Edhe pse shumë prej tyre kanë biznese të suksesshme në Evropë dhe Amerikë, pengesat administrative, politike dhe institucionale në Serbi i kthejnë ambiciet e tyre në frustrim.

Problemet kryesore që raportohet janë pasivizimi i adresave Passivization of Residence

Ky proces administrativ, i intensifikuar vitet e fundit, çon në fshirjen e adresave të përhershme të mijëra shqiptarëve. Pasojat janë dramatike për biznesin:

Humbje e të drejtës për të regjistruar ose zgjeruar bizneseve. Vështirësi në marrjen e kredive bankare dhe subvencioneve. Pamundësi për të blerë ose shitur prona. Humbje e të drejtave sociale pensione, sigurime shëndetësore.

Sipas raporteve të Helsinki Committee for Human Rights in Serbia dhe dëshmive të biznesmenëve lokalë, kjo praktikë godet drejtpërdrejt aftësinë e diasporës për të investuar. Një biznesmen nga Medvegja, për shembull, raportohet se nuk mund të rinovonte regjistrimin e automjeteve të kompanisë së tij për shkak të pasivizimit. Diskriminim në aksesin në fonde dhe tendera

Shumë raporte tregojnë se shqiptarët janë nën-përfaqësuar në ndërmarrjet shtetërore, dogana, kompani publike si Srbija Puteve dhe procese privatizimi. Fondet e zhvillimit rajonal shkojnë kryesisht në zona me popullsi serbe, sipas studimeve të Këshillit Kombëtar Shqiptar në Serbi. Kjo krijon një mjedis ku investitorët e diasporës ndihen të pambrojtur. 

Mungesë sigurie ligjore dhe besimi Vështirësi në njohjen e diplomave nga Kosovés. Pengesa burokratike dhe trajtim i ndryshëm etnik. Fushata negative në media që etiketojnë investimet e diasporës si “kërcënim” ose “financim nga klane”. Infrastrukturë e dobët dhe papunësi e lartë (40-60% në disa komuna), që e bën rajonin joatraktiv për investime të mëdha. 

Pasojat ekonomike

Rajoni mbetet një nga më të pazhvilluarit në Serbi, me emigracion masiv të të rinjve. Diaspora është e gatshme të investojë (në bujqësi, turizëm, energji, infrastrukturë të vogël), por kërkon garanci të qarta ligjore, trajtim të barabartë dhe eliminim të praktikave diskriminuese. Pa këto, kapitali shqiptar shkon kryesisht në Shqipëri, Kosovë ose tregje të tjera evropiane.

Perspektiva dhe rekomandime

Për të ndryshuar situatën, do të nevojiteshin: Reformë e plotë e procesit të pasivizimit. Plane të dedikuara zhvillimi ekonomik për Luginën, me akses të barabartë në fonde. Garanci ndërkombëtare për sigurinë e investimeve. Bashkëpunim më i madh me diasporën përmes platformave transparente.

Serbia mund të përfitojë shumë nga energjia ekonomike e diasporës shqiptare – por kjo kërkon vullnet politik për integrim të vërtetë ekonomik.

Përfundim

Investimi i diasporës nuk është vetëm çështje emocionale apo patriotike. Është një mundësi reale zhvillimi ekonomik për një rajon strategjik në Ballkan. Derisa pengesat sistematike të mos hiqen, potenciali i madh i shqiptarëve të Serbisë do të mbetet i bllokuar – në dëm të të gjithë rajonit.